Bezienswaardigheden in Alexandrië, Egypte: een gids voor de kuststad

Alexandrië verruilt de farao's voor een zeebries. Egypte's tweede stad kijkt naar het noorden, de Middellandse Zee, en niet naar het zuiden, de Nijl, en haar hoogtepunten zijn Grieks, Romeins en kosmopolitisch in plaats van faraonisch. Het essentiële programma: de indrukwekkende moderne Bibliotheca Alexandrina bezoeken, afdalen in de spookachtige catacomben van Kom el-Shoqafa, onder de Pompeiuszuil gaan staan, naar het fort van Qaitbay wandelen op de plek van de antieke vuurtoren, in het Romeinse amfitheater plaatsnemen, over de Corniche langs de zee tot aan de Stanley-brug slenteren en zoveel gegrilde vis eten als je op kunt. Het is een makkelijke dagtrip vanuit Caïro, en nog mooier met een overnachting.

Gesticht door Alexander de Grote in 331 v.Chr. werd Alexandrië de hoofdstad van het ptolemeïsche Egypte en, eeuwenlang, de intellectuele hoofdstad van de antieke wereld. Baedekers handboek uit 1895 noemde haar „de machtige schepping van Alexander de Grote, voorbestemd om het centrum van zijn rijk te zijn". Cleopatra regeerde vanaf hier; de vuurtoren van Pharos wees zeventien eeuwen lang schepen de weg; de antieke Bibliotheek bewaarde honderdduizenden boekrollen. Een groot deel van die klassieke stad ligt nu onder de haven, maar er is genoeg boven de grond bewaard gebleven — plus een moderne bibliotheek gebouwd ter ere van de verloren gegane — om een volle en gedenkwaardige dag te vullen.

Wat Alexandrië onderscheidt van al het andere in Egypte is de gelaagdheid. Alexander legde een raster van ongewoon brede lanen aan; de Ptolemeën voegden het Museum en de Bibliotheek toe; de Romeinen bouwden het amfitheater en de catacomben; Marcus bracht het christendom en de Koptische Kerk vatte wortel; de Arabieren, daarna de Ottomanen en vervolgens een 19e- en 20e-eeuwse golf van Grieken, Italianen en andere mediterrane kolonisten drukten elk hun stempel. Je voelt dat allemaal tijdens één middagwandeling — een Romeinse zuil, een soefimoskee, een belle-époquecafé en een moderne bibliotheek, allemaal op een paar kilometer van elkaar.

De hoogtepunten in één dag

Als je maar één dag hebt, dekt deze korte lijst de antieke, Romeinse en moderne lagen van Alexandrië zonder haast.

Bibliotheca Alexandrina

De nieuwe Bibliotheek van Alexandrië is het moderne symbool van de stad, geopend in 2002 als een bewuste heropleving van de antieke bibliotheek die in de oudheid werd verwoest. Het gebouw is een enorme schuine schijf die uit een spiegelvijver oprijst, met een granieten gevel gegraveerd met letters en tekens uit schriften van over de hele wereld. Binnen bevindt zich de grootste leeszaal ter wereld, in elf cascaderende niveaus onder een schuin glazen dak.

Je hebt geen leeskaart nodig om binnen te komen. Het complex verenigt meerdere musea onder één dak — een Oudheidkundig Museum in het souterrain, een Manuscriptenmuseum met antieke boekrollen en een planetarium in de zilveren bol ervoor. Begeleide toegang tot de leeszaal en de vaste tentoonstellingen zit bij een standaardticket in, zo'n 150 EGP voor de hoofdbibliotheek en rond de 300 EGP voor het combiticket inclusief de musea (ongeveer 3–6 US$; bevestig de actuele tarieven en de openingstijden van die dag aan de balie, want beide wisselen per seizoen). Reken op 90 minuten tot twee uur.

Fort van Qaitbay

Op de punt van de oostelijke haven staat een compact 15e-eeuws fort, gebouwd door sultan Qaitbay in de jaren 1480 — direct op de fundamenten, en deels van de gevallen stenen, van de Pharos van Alexandrië. De vuurtoren was een van de Zeven Wereldwonderen van de oudheid, stond zo'n 135 meter hoog en hield het ongeveer 1.700 jaar uit voordat aardbevingen hem uiteindelijk deden instorten. Kijk naar de onderste steenlagen van het fort en je kijkt naar hergebruikt vuurtorenmetselwerk.

Het fort zelf is de klim waard om de wallen en de uitzichten over de dubbele haven. Het is de beste plek in de stad voor de zonsondergang, met vissersboten op het water en Alexandrijnen die van de avond genieten. Vlakbij liggen twee kleine musea — een marinemuseum en een collectie mariene biologie.

Catacomben van Kom el-Shoqafa

Dit is de vreemdste en mooiste antieke plek van Alexandrië: het grootste Romeinse grafcomplex van Egypte, 35 meter recht naar beneden in het gesteente uitgehakt. Een ezel zou het in 1900 hebben ontdekt door door de grond te zakken. Je daalt af via een wenteltrap rond een centrale schacht — ooit een soort goederenlift om lichamen te laten zakken — naar kamers waar de decoratie Egyptische, Griekse en Romeinse stijlen in dezelfde reliëfs versmelt: Anubis in het harnas van een Romeinse soldaat, gebaarde slangen die het hoofdgraf bewaken, faraonische figuren met klassieke gezichten. Er is hier plaats voor meer dan 300 begravingen.

De toegang bedraagt ongeveer 200 EGP voor buitenlandse bezoekers (zo'n 4 US$), open van ongeveer 9 tot 17 uur. Neem een kleine zaklamp mee — een penlampje maakt de reliëfs veel beter leesbaar dan een telefoonscherm. De naam betekent „heuvel van scherven", naar het gebroken aardewerk dat de rouwenden achterlieten, die hier dodenmaaltijden hielden en hun serviesgoed kapotsloegen.

Pompeiuszuil

Vijf minuten van de catacomben staat het hoogste antieke monument dat nog overeind staat in Alexandrië: één rode zuil van Aswan-graniet die zo'n 25 meter boven een kalkstenen richel oprijst, geflankeerd door twee sfinxen. Ondanks de naam heeft hij niets met Pompeius te maken — kruisvaarders schreven hem ten onrechte aan hem toe. In werkelijkheid werd hij rond 297 n.Chr. opgericht ter ere van keizer Diocletianus, en hij markeert de plek van het Serapeum, de grote tempel van Serapis die ooit de „dochtercollectie" van de antieke Bibliotheek huisvestte. De toegang kost een paar dollar; hij laat zich vanzelfsprekend combineren met de catacomben, aangezien de twee op korte loopafstand van elkaar liggen.

Romeins amfitheater (Kom el-Dikka)

Net ten noorden van station Misr (Masr) ligt het enige Romeinse amfitheater dat in Egypte is gevonden, in 1960 opgegraven door een Pools team dat eigenlijk op zoek was naar het verloren graf van Alexander. Dertien rijen wit en grijs marmeren zitplaatsen buigen zich om een kleine arena; op sommige stoelen staan nog de gekraste graffiti van wagenracefans uit Byzantijnse tijd. Het omliggende archeologische park, Kom el-Dikka, bevat Romeinse baden, collegezalen en — het echte pronkstuk — de Villa van de Vogels, waarvan de fijne vloermozaïeken met vogels onder een afdak beschermd zijn.

Musea, moskeeën en de boulevard

Met meer tijd maken deze het beeld compleet van een stad die om beurten Grieks, Romeins, Koptisch, Ottomaans en belle époque is geweest.

Grieks-Romeins Museum — Egypte's mooiste collectie antiquiteiten uit de klassieke periode, heropend na een lange restauratie: bustes van Romeinse keizers, ptolemeïsche sculptuur, mummies uit de 1e–3e eeuw n.Chr. en een groot hoofd van Marcus Antonius in de tuin. Als de hellenistische geschiedenis van Alexandrië je interesseert, begin dan hier.

Nationaal Museum van Alexandrië — Een gerestaureerde villa in Italiaanse stijl aan de Horreya-laan, met vondsten geordend per tijdperk, waaronder onderwatervondsten die zijn geborgen uit de verzonken koninklijke wijken en de haven uit de tijd van Cleopatra.

Moskee van Abu al-Abbas al-Mursi — De grootste moskee van de stad, een wit gebouw in Andalusische stijl bij Qaitbay, ter ere van een 13e-eeuwse soefisjeik die de beschermheilige werd van de zeelieden en vissers van Alexandrië. Kleed je bescheiden; het is een actieve moskee.

Tuinen van het Montazah-paleis — Aan het oostelijke uiteinde van de Corniche, uitgestrekte koninklijke tuinen boven de zee, met de paleizen Salamlek en Haramlik van de voormalige koningen van Egypte, dennenbossen en een privéstrand. De paleisinterieurs zijn afgesloten, maar het terrein is gemaakt voor een rustige wandeling in de late namiddag. Kleine toegangsprijs.

De Corniche en de Stanley-brug — De boulevard aan het water volgt de hele lengte van de oostelijke haven, en er te voet of per taxi langsrijden is al de helft van het plezier van Alexandrië. De Stanley-brug, met haar vier Moorse torentjes die zich over een baai welven, is het meest gefotografeerde stuk en wordt 's nachts prachtig verlicht.

Literaire reizigers kunnen het huis van Kaváfis toevoegen, het tot museum omgetoverde appartement van de grote Grieks-Alexandrijnse dichter, en snuffelen in de antiekwinkels van de Attarine-wijk op zoek naar oud koper, glas en curiosa.

Waar te eten: het beroemde vis en zeevruchten van Alexandrië

Vis eten is waar Alexandrië het best in is. De formule in een klassiek Alexandrijns visrestaurant is eenvoudig: je kiest je vangst van een bed van ijs of uit een bassin, hij wordt gewogen en komt gegrild, gefrituurd of in een zoutkorst gebakken terug, met tahini, salades, rijst en warm brood. Probeer zeebrasem en zeebaars in hun geheel, licht gefrituurde inktvis en garnalen uit de vangst van de dag.

De Bahari-wijk bij Qaitbay en het oude vissersdorp Abu Qir ten oosten van Montazah zijn de traditionele visbuurten — Abu Qir in het bijzonder, waar de boten praktisch aan de restaurantdeur aanleggen. Bestel vroeg en laat het gezelschap één grote vis delen in plaats van elk een bord; een hele gegrilde harder of zeebaars voor de tafel is de lokale manier. Inktvisvissers op de westelijke stranden verkopen de vangst van de dag nog rechtstreeks uit een emmer, en een goed restaurant bereidt met plezier wat je meebrengt.

Voor het toetje en de sfeer zijn de eeuwenoude cafés en patisserieën in het centrum van Alexandrië een instituut op zich — die hoge, met spiegels beklede zalen waar het Griekse en Italiaanse verleden van de stad nog naklinkt bij een koffie en een stuk gebak. Een goed visdiner voor twee loopt uiteen van heel bescheiden in een eethuisje in Bahari tot een volledig banket bij een bekende naam aan de Corniche. Kijk naast vis ook naar lokale specialiteiten als verse inktvis, mulukhiya-soep en gevulde duif, en spoel het weg met karkadé, de zurige hibiscusthee die warm of ijskoud wordt geserveerd.

Dagtrip vanuit Caïro: de logistiek

Alexandrië is een van de makkelijkste dagtrips van Egypte, omdat de trein het moeiteloos maakt.

• Met de trein: Treinen vertrekken de hele dag door veelvuldig vanaf station Caïro (Ramses/Mahatit Masr) naar Alexandrië. De snelle expres en de nieuwe Talgo-diensten doen er ongeveer 2 tot 2,5 uur over; tragere treinen 3 uur of meer. Treinen stoppen in Sidi Gaber (handig voor Montazah en de oostelijke buitenwijken) enkele minuten voor het eindpunt station Misr (centraal, bij het amfitheater). Boek in het hoogseizoen een dag of twee van tevoren.
• Met de auto of privéchauffeur: Een vergelijkbare 2,5–3 uur via de Desert Road, en de meest flexibele optie als je de bezienswaardigheden in je eigen volgorde wilt aandoen — een privédagtour vanuit Caïro bundelt doorgaans het vervoer, een gids en de toegangstickets.
• De timing van een dagtrip: Neem een trein tussen 7 en 8 uur, en je kunt de Bibliotheca, de catacomben, de Pompeiuszuil, het amfitheater en Qaitbay comfortabel zien vóór een late vislunch, en dan een trein in de late namiddag of avond terug nemen. Het is krap, maar haalbaar. Om de Corniche-wandeling, Montazah en de musea toe te voegen zonder op de klok te kijken, blijf dan een nacht.

Alexandrië in één oogopslag

Bezienswaardigheid	Hoogtepunt	Toegang bij benadering (buitenlandse volwassene)	Benodigde tijd
Bibliotheca Alexandrina	Grootste leeszaal ter wereld + musea	~150–300 EGP	1,5–2 uur
Fort van Qaitbay	Fort op de plek van de Pharos-vuurtoren	~4–5 US$	1 uur
Catacomben van Kom el-Shoqafa	Grootste Romeinse graf van Egypte	~200 EGP	45 min
Pompeiuszuil	Granieten zuil van 25 m, plek van het Serapeum	~4 US$	30 min
Romeins amfitheater	Het enige in Egypte + Villa van de Vogels	~100–200 EGP	45 min
Montazah-tuinen	Koninklijk park & paleizen aan zee	kleine vergoeding	1 uur+

Prijzen en openingstijden wisselen — bevestig ze op de dag zelf bij de ingang of via egymonuments.com.

Beste reistijd

Alexandrië heeft zijn eigen weer, milder dan dat van Caïro en gevormd door de zee. Het voorjaar (april–juni) en het najaar (september–oktober) zijn ideaal: warm, winderig en helder. De zomer is het strandhoogseizoen — de stad stroomt vol Egyptische vakantiegangers en de Corniche is op zijn levendigst, maar de boulevard raakt overvol. De winter is koel en kan echt nat en winderig zijn, met mediterrane stormen die binnenrollen; neem een jas mee. Voor sightseeing zonder de drukte van het strandseizoen, mik op de tussenmaanden.

Een laatste opmerking over afstanden: veel van de antieke plekken (catacomben, Pompeiuszuil) liggen in de westelijke Karmouz-wijk, terwijl de musea, Qaitbay en Bahari zich rond de oostelijke haven groeperen, en Montazah helemaal in het uiterste oosten ligt. Groepeer ze per gebied of vertrouw op een taxi of privéchauffeur om heen-en-weergereis door een uitgestrekte stad te vermijden.

Voor de volledige logistiek van deze trip vanuit de hoofdstad, zie onze speciale gids dagtrip van Caïro naar Alexandrië, en voor een diepere duik in de stad zelf — wijken, geschiedenis en waar te overnachten — lees de reisgids Alexandrië. Om Alexandrië in de context van het hele land te plaatsen, blader door bezienswaardigheden in Egypte.

Wil je dat we dit voor je regelen? This is Egypt stelt dagtrips en meerdaagse routes op maat samen rond de plekken die jij het liefst wilt zien — begin met het plannen van je reis naar Alexandrië en maak van de kust een hoogtepunt van je route.